Door:

Harm Botje

Harm Botje

Crazy World’ van Ed van der Elsken

(geen foto's bij artikel)

In het Rijksmuseum is tot 10 januari de tentoonstelling ‘Crazy World’ van Ed van der Elsken te zien. De collectie die het Rijks verwierf bevat een groot aantal foto’s die Van der Elsken op De Kring maakte. Maar wie staan er op die beelden van feestende mensen? Harm Ede Botje ging op onderzoek.

Het 94-jarige oud-Kringlid Edo Spier zit gebogen over een stapel afdrukken. ‘Dat ben ik,’ roept hij opeens, wijzend op een foto van Sinterklaas die met een fles wijn in zijn ene hand en zijn roede in de andere olijk in de camera kijkt. Op de muur is een naakte vrouw geschilderd die op haar beurt een schilderij maakt. De Sint tikt met de rode op de ronde blote billen.

Een dag eerder leidt curator Hans Rooseboom van het Rijksmuseum me rond in het bijna verlaten museum. In de Philipsvleugel is de Van der Elsken-tentoonstelling ingericht en ‘de vertegenwoordigers van de pers’ mogen alvast een kijkje komen nemen. Rooseboom is de afgelopen maanden druk geweest met het ontwarren van het archief van Van der Elsken, dat het museum recent heeft verworven. Hij en zijn collega’s vonden ook een stapeltje foto’s met daartussen een beeld waarop Van der Elsken ‘Feest’ had geschreven en dat blijkbaar was bedoeld als omslag. Achterop een foto krabbelde hij: ‘plusminus 64 pagina’s foto’s omslag volgt’. De beelden dateren uit de tweede helft van de jaren vijftig tot begin jaren zestig. Om onbekende redenen is het boekje nooit uitgegeven. Het Rijks doet dat nu ter gelegenheid van de tentoonstelling alsnog.

In ‘Feest’ staat een tiental foto’s die Van der Elsken op De Kring heeft gemaakt, daarnaast zijn er nog eens ongeveer dat aantal dat niet is afgedrukt. In het boekje staat onder meer een foto van tekenaar Frits Müller en diens vrouw Yvonne op een gekostumeerd bal, Müller uitgedost als piraat. Maar van veel andere mensen die op de beelden te zien zijn – in ieder geval een bal masquée in 1959 en een feest in 1961 - bleven voor de curatoren onbekend.

Dat Van der Elsken op De Kring fotografeerde is uitzonderlijk. Volgens de statuten mocht er niet gefotografeerd worden. Toen hij het bestuur verzocht om een keer een film te mogen maken op de sociëteit, werd hem dat uitdrukkelijk verboden, staat te lezen in Intieme Kring van Annemieke Hendriks. Eeuwig zonde!
Het is onduidelijk wanneer en door wie Van der Elsken lid is geworden van De Kring. Veel van zijn leeftijdsgenoten trokken in die jaren naar de sociëteit, waar veel werd gefeest en gedronken. Zeker is dat hij goed bevriend was met journalist en documentairemaker Jan Vrijman. Samen hadden ze voor Vrij Nederland in augustus 1955 de beroemde reportage ‘De Nozems van de Nieuwendijk’ gemaakt’. Vrijman was een verwoede Kring-ganger.

Architect en bestuurslid in de jaren zestig Edo Spier brengt in ieder geval klaarheid als het gaat om de Sinterklaas op de foto’s, dat is hij dus zelf. En zit hij niet op een andere foto ook achter de piano? Erelid Annette Arbeid (98 jaar) werkte in de jaren vijftig een aantal jaren voor Jan Vrijman als assistent en zag Van der Elsken wel eens binnenwaaien op kantoor en ook op De Kring. Op de foto’s herkent zij meteen een aantal mensen. Want is dat niet voormalig voorzitter Henk Kersting, die daar toekijkt bij een potje ‘flessenschaak’ tijdens een van de vermaarde spelleltjesmiddagen? En staat daar niet ontwerper Friso Kramer, terwijl Frits Muller een gekke bek trekt? Zit politicoloog Lucas van der Land niet te praten in het gezelschap onder een wand met tekeningen?
Curator Rooseboom van het Rijksmuseum hoopt dat Kringleden van nu kunnen helpen om de feestvierders te identificeren die Van der Elsken destijds heeft vastgelegd. Bij twee van de oudste nog levende leden Annet Arbeid en Edo Spier ben ik afgelopen langs geweest, zij wisten een paar gezichten van namen te voorzien. Veel anderen blijven vooralsnog onbekend.
Laten we hier een gezamenlijk project van maken!
Zijn er nog meer Kringleden of oud-Kringleden die erbij waren op de feesten die door Van der Elsken zijn vastgelegd? En er zijn vast kinderen en kleinkinderen van Kring-gangers uit de wilde jaren vijftig en zestig die hun ouders of grootouders herkennen. We zijn benieuwd!
Reacties kan je sturen naar bestuur@kring.nl

Ontdek het Restaurant
Feestje? Huur een zaal