Door:

Theo Temmink

Theo Temmink

‘Hè jongens, wat gezellig!’

Engel Verkerke, posterkoning (1924-2022)
(geen foto's bij artikel)

Engel Verkerke, die onverwoestbare negentiger, is op 28 juli overleden. Een charmante en immer opgewekte man, die zo’n dertig jaar lid was van De Kring. Theo Temmink beschrijft Engel’s leven en we herplaatsen een eerder artikel over de tentoonstelling ‘Posterkoning Engel Verkerke – De Grote Versierder’, die nog tot begin oktober in Den Bosch te zien is.

Engel Verkerke

Als Engel Verkerke het naar zijn zin had, dan straalde hij van oor tot oor, keek zijn gezelschap breed lachend aan, maakte grapjes, slaakte kinderlijke kreetjes (“oe hipperdepip…”) en uitte vervolgens de zinsnede die zo karakteristiek was voor hem: “Hè jongens, wat gezellig!” Genieten kon hij als de beste.

Op donderdag 28 juli overleed Engel Verkerke, de posterkoning van Nederland, op 97-jarige leeftijd. In Montfoort, te midden van zijn dierbaren. Zijn moment van overlijden heeft hij zelf gekozen. Of zoals het op de rouwkaart staat: “Engel heeft tot het laatst toe de regie in handen gehouden.”

Vijf dagen voor zijn dood kon ik hem nog spreken om afscheid te nemen. Hij zat in de tuin van het fraaie huis in Montfoort waar hij woonde met zijn innig geliefde vrouwen Marie, met wie hij getrouwd was, en Erna. Het was een mooie, zonnige dag - zo’n dag die bij Engel hoorde. Toen ik de tuin in kwam zat hij de krant te lezen. Hij volgde het nieuws op de voet, zoals hij altijd had gedaan. Die avond zouden de Nederlandse voetbaldames de EK-kwartfinale spelen tegen Frankrijk en hij vroeg me wat ik verwachtte. En hij vroeg of de broek die ik aan had van Mr Marvis was; hij had zelf nog niet zo lang daarvoor een broek van dit modieuze merk gekocht. Dat was Engel Verkerke ten voeten uit. Altijd nieuwsgierig gebleven naar nieuwe dingen en altijd een drang gehouden om van de laatste actualiteiten op de hoogte te blijven. Een open mind was voor hem a joy forever.

Wie hem gekend heeft, zal zich hem herinneren als een buitengewoon vitale, inspirerende man: altijd positief gestemd en goed gehumeurd. Zeer belezen ook; hij droeg graag uit zijn hoofd gedichten voor, liefst ook nog in het Frans of Duits. Die zaterdag in zijn tuin vertelde hij half schertsend dat hij nog genoeg tijd had – vijf dagen per slot – om een dik boek te lezen. Engel was ook een groot filmliefhebber. Jarenlang ging hij steevast op vrijdagen naar de bioscoop, waarna hij met zijn gezelschap op De Kring aan de ledentafel ging zitten eten en de film nabesprak. En dan klonk het weer: “Hè jongens, wat gezellig!” We kennen hem op De Kring natuurlijk ook als langjarig lid van het Kringkoor.

Engel was een verhalenverteller. Op charmante wijze haalde hij desgevraagd anekdotes op uit zijn verleden als succesvol uitgever van posters. Op de rouwkaart noemt zijn familie hem ‘onze kleurrijke eigenzinnige levenskunstenaar’ – en daar is geen woord van gelogen.

Hij was tot op hoge leeftijd werkelijk ‘still going strong’. Zijn geest was ongelooflijk scherp, maar zijn lichaam wilde de afgelopen tijd niet meer meewerken. “Alles is geregeld. Het is goed zo”, zei hij me in de tuin in Montfoort.

In het Design Museum in Den Bosch loopt nog t/m 2 oktober de tentoonstelling ‘Posterkoning Engel Verkerke – De Grote Versierder’. Het is een eerbetoon aan het fenomeen poster, waarmee vanaf de jaren zestig menig huis- en slaapkamer in Nederland werd opgesierd, en aan Engel Verkerke in het bijzonder. Ruim een maand geleden schreef ik voor het digitale Kring Magazine een impressie van deze expositie en portretteerde ik Engel Verkerke als de man die ‘van communist tot kapitalist’ werd, nadat hij als 18-jarige in aanraking was gekomen met het communistisch verzet in de Tweede Wereldoorlog.
Hieronder herplaatsen we dit artikel.

- Theo Temmink

Posterkoning Engel Verkerke, de grote versierder!

VERSLAG

* Wat? Tentoonstelling ‘Posterkoning Engel Verkerke – De Grote Versierder’
* Waar?
Design Museum, De Mortel 4 in ’s-Hertogenbosch
* Wanneer?
Tot en met 2 oktober 2022

Bij de entree van het Design Museum.

Bij de ingang word je begroet door een meer dan levensgrote non die met schalkse blik haar habijt een stukje opentrekt, waardoor je zicht krijgt op het beroemde portret van Che Guevara, dat net boven haar decolleté op haar huid is aangebracht. De poster wordt vastgehouden door een keurige, bestropdaste heer met bril, die wij bij De Kring kennen als Engel Verkerke. Titel van de poster: Liberating the Church, uit 1969.

In Den Bosch is Engel het stralende middelpunt van De Grote Versierder. Deze tentoonstelling (ik citeer de makers:) “neemt je mee naar de glorietijd van de poster in de jaren zestig, zeventig en tachtig en vertelt het verhaal van een ware revolutie in de manier waarop we onze huizen versieren. De tentoonstelling is een visueel bombardement, een nostalgische trip down memory lane en een reflectie op de ontwikkeling van onze beeld- en jongerencultuur.”

Communist-kapitalist
Je hoort vaak over een ‘wit privilege’. Maar bestaat er ook een ‘voornaam-privilege’? Als Engel je voornaam is ben je voor geluk en voorspoed geboren. Bij Engel Verkerke gebeurde dat in 1924, in Rotterdam. Hij volgde de HBS en kwam als 18-jarige in de oorlog in Rotterdam in aanraking met het communistisch verzet; hij werkte mee aan het verspreiden van De Waarheid. Na de oorlog werd hij er redacteur, maar halverwege de jaren 50 begon hij het geloof in een communistische heilstaat – en in de CPN in het bijzonder – te verliezen. De ommezwaai die hij toen maakte was nogal rigoureus: hij richtte een eigen uitgeverij op en runde ineens een business. “Van communist tot kapitalist” zou de titel kunnen zijn van de biografie van zijn leven. Engel is een graag gezien Kringlid. In september – vlak voordat De Kring haar Eeuwfeest viert – wordt hij 98 jaar. And still….

Eind jaren 60 kruiste posterkoning Engel Verkerke voor het eerst mijn pad – al had ik toen geen flauw idee van zijn bestaan. Mijn oudste zus had de beroemde poster van Che Guevara op haar slaapkamer hangen, een van Verkerke’s grootste sellers. Fast forward: eind jaren 90 leerde ik Engel kennen op De Kring. Een charmante, opgewekte man, met pretoogjes en een gulle lach, die op jongensachtige wijze van het leven genoot. Innemend, vol prachtige verhalen en met een verfrissende zelfrelativering. En inderdaad - de titel van de tentoonstelling had niet treffender kunnen zijn - een versierder. Iemand die met zijn charme dingen gedaan krijgt, zowel privé als zakelijk. Meteen Rotterdamse hands-on mentaliteit.

Ontmoeting met Picasso
Engel startte zijn bedrijf in 1957. In zijn eentje. Zijn eerste posters waren kunstreproducties, die in een grote oplage en voor schappelijke bedragen te koop werden aangeboden. Werken van onder anderen Karel Appel, Otto Dix, Max Ernst, Dalί, Picasso. Veel daarvan is terug te zien in het Design Museum. Het is een vrolijke, feel-good expo worden. Veel posters hangend in rekken, ook bewegend beeld en interviews met Engel, die met veel lol en bijna achteloos vertelt over hoe hij enkele van zijn meest lucratieve deals sloot, Picasso ontmoette, correspondeerde met grote kunstenaars etc. En hoe hij Madonna versierde (haar beeltenis althans).

Ook vertelt hij hoe hij de Che-poster binnen hengelde. Engel wilde een poster maken van Fidel Castro. In het ANP-fotoarchief zag hij een groepsfoto met Fidel, maar zijn aandacht werd getrokken door de man naast Fidel. “Die man heeft een veel interessantere kop”, dacht Engel, “veel aantrekkelijker. En met dezelfde attributen: baard, pet en zo. Ik zei: weet je wat, om de Cubaanse revolutie te ondersteunen gaan we een prent van Che Guevara brengen.” En zo geschiedde. De poster werd wereldwijd een daverend succes: een verkoop van meer dan 400.000 exemplaren.

Pin-ups
Toen Engels bedrijf zelf posters ging bedenken luidde dat het begin in van wat in de tentoonstelling wordt betiteld als ‘een periode van ongeremde creativiteit’. Vanaf dat moment gaf hij ook opdrachten aan kunstenaars. Zijn catalogus werd wel commerciëler, met pin-ups (ook mannelijke), auto’s, popsterren, ondergaande zonnen. Van enkele popiconen kreeg hij de wereldwijde rechten nog voordat ze beroemd werden, zoals van Madonna, George Michael en Whitney Houston.

De expositie wijst op een interessant punt: de verandering van acceptatie van bloot. De makers geven zelfs een soort disclaimer af: “Beelden van blote meisjes of jongens stonden toen vaak voor vrijheid en het feestelijke afscheid van de preutse moraal van oudere generaties. Nu zal een deel van het publiek precies datzelfde beeld misschien ongemakkelijk vinden. De posters op deze tentoonstelling kunnen het best begrepen worden als de adem van hun tijd.”

Jaarlijks 15 miljoen posters
Voor nog geen tien gulden kon je een nieuwe wereld in huis halen, schrijven de tentoonstellingsmakers. Je kocht ze bij V & D of bij Free Record Shop. Maar Verkerke had ook veel eigen winkels, onder andere inde Leidsestraat en Utrechtsestraat in Amsterdam. En het bedrijf had een groot aantal vestigingen in Europa, de Verenigde Staten en Canada. Op het hoogtepunt had Verkerke Reprodukties 400 werknemers, een jaarproductie van 15 miljoen (!) posters en een jaaromzet van 90 miljoen gulden.

In 1987 verkocht Engel zijn bedrijf aan de Italiaanse uitgeverij Mondadori (van Berlusconi); in 1992 ging het over naar Hallmark (van de wenskaarten). Engel leidt sindsdien een buitengewoon plezierig leven. Maar –opmerkelijk – zonder posters aan de muur! “Ik heb van mijn leven nog nooit een poster opgehangen. Ik heb er ook nooit eentje in huis gehad”, zegt hij in de video. Waarom niet? Schoorvoetend: “Ik had iets bijgelovigs dat als ik dat deed dat ik dan iets zou verstoren in mij.”

Ontdek het Restaurant
Feestje? Huur een zaal